De wonderbaarlijke opmars van Linux

[Dit artikel verscheen op 27 november 1998 in eCity, een nieuwsrubriek over Internet en aanverwante zaken, op de community website CityOnline.nl, uitgegeven door City Online BV, een dochter van Wegener Arcade NV.]

[BEGIN] 
De wonderbaarlijke opmars van Linux
Door Jos Schuurmans

Het draait op iedere computer, van PC tot Macintosh, van Atari tot Sun. Het is slank genoeg voor de thuisgebruiker en stabiel genoeg voor het draaien van kritische bedrijfsprocessen. Duizenden software-programmeurs werken via het Internet aan de ontwikkeling van de nieuwste versie. Werknemers van Microsoft noemen het sneller dan het eigen Windows NT. Bill Gates zoekt naar mogelijkheden om het in de kiem te smoren. Kortom: Linux is een blijvertje.

Als twee honden vechten om een been, gaat een derde er mee heen. Het spreekwoord lijkt van toepassing op de spectaculaire opkomst van het besturingsprogramma Linux.

Jarenlang was Unix de standaard voor de besturing van bedrijfskritische computers in universiteitsnetwerken, het bedrijfsleven en de overheid. Verschillende softwarebedrijven hebben eigen Unix-varianten ontwikkeld, hetgeen de uitwisselbaarheid van progamma’s en bestanden niet ten goede is gekomen. Terwijl de verscheidene Unix-varianten verder werden ontwikkeld, nam Microsoft de desktop van de personal computer voor z’n rekening. Dankzij slimme marketing- en licentie-strategieën veroverden Windows 3.11, 95 en 98 een dominant marktaandeel.

Volgens het Amerikaanse Departement van Justitie en twintig Amerikaanse deelstaten hield het bedrijf zijn monopolie in de markt voor besturingssoftware voor personal computers onrechtmatig in stand en misbruikte het zijn dominante positie in die markt om ook in andere markten te overheersen. Daarom spanden zij op 18 mei 1998 een
antitrustzaak tegen Microsoft aan.

WINDOWS NT VERSUS UNIX

Door de voortschrijdende technologie werden personal computers voorzien van steeds krachtiger processors en steeds meer werkgeheugen en opslagcapaciteit. Daardoor groeide de markt voor consumentencomputers steeds dichter naar de markt voor kritische bedrijfscomputers toe.

Met Windows NT (“New Technology”, inmiddels omgedoopt tot Windows 2000), probeert Microsoft zich op de computermarkt voor netwerkservers en bedrijfskritische processen een plekje te verwerven. En met succes. Systeembeheerders geven weliswaar nog vaak de voorkeur aan Unix omdat het systeem betrouwbaarder, stabieler, krachtiger en sneller is, omdat het beter op astand te beheren is en gemakkelijker door meerdere mensen in een network simultaan te gebruiken is.

Maar in bedrijfsnetwerken wordt in toenemende mate gekozen voor Windows NT werkstations omdat het personeel daar gemakkelijker mee leert werken en de totale kosten (“Total Cost of Ownership”) per computer-werkplek steeds vaker in het voordeel van Windows NT uitvallen. De bediening van Windows NT lijkt namelijk sterk op die van Windows 95, waardoor werknemers er snel mee uit de voeten kunnen.

VAN MINIX NAAR LINUX

Het leek er dan ook op dat Microsoft hard op weg was de desktop in het “enterprise segment” te veroveren, totdat een student aan de Universiteit van Helsinki op het lumineuze idee kwam, een Unix-variant voor de personal computer te schrijven. Die student was Linus Thorvalds en hij doopte zijn besturingsprogramma Linux.

Eigenlijk werd Thorvalds geïnspireerd door professor Andrew Tanenbaum die, verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, de Unix-achtige computertaal Minix had ontworpen. Ook Minix kon op een personal computer draaien. Dat was op zichzelf al een briljant idee, want Minix stelde bijvoorbeeld informatica-studenten in staat zich te verdiepen in Unix-programmatuur, zonder te hoeven beschikken over die dure, zware computers van Sun of Digital (nu Compaq).

Maar Linus Thorvalds voegde aan de ontwikkeling van Linux een element toe, dat essentieel zou blijken te zijn voor het huidige succes van het systeem. Op 5 oktober 1991 stuurde Linus Thorvalds een berichtje aan de Usenet newsgroup comp.os.minix
– een soort prikbord op Internet met discussies over Minix – waarin hij softwareontwikkelaars wereldwijd opriep bij te dragen aan de ontwikkeling van Linux. Een fragment:

“Snak jij naar die mooie tijd van Minix 1.1, toen mannen nog mannen waren en hun eigen drivers voor randapparatuur schreven? Mis je een fijn project en zou je niets liever doen dan je tanden stuk te bijten op een besturingssysteem dat je aan je eigen behoeften kunt aanpassen? Vind je het frustrerend dat alles op Minix werkt? Geen nachten meer doorhalen om een puik programma draaiend te krijgen? Dan is dit bericht misschien precies voor jou.
Zoals ik een maand geleden aangaf, werk ik aan een gratis versie van een Minix-lookalike voor AT-386 computers. Het is eindelijk in een stadium waarin het bruikbaar is (hoewel misschien niet voor jou, dat hangt ervan af wat je wil), en ik ben bereid de broncodes te publiceren voor verdere verspreiding. Het is slechts versie 0.02… maar ik heb er met succes bash, gcc, gnu-make, gnu-sed, compress, etc. op gedraaid.”

Tot dan toe werden alle bekende besturingssystemen “in-house” ontwikkeld. De broncode van de Unix-systemen, van DOS, van Windows, van Mac OS enzovoort, is niet publiekelijk toegankelijk. Deze software wordt door de respectievelijke licentiehouders verder ontwikkeld.

Thorvalds daarentegen openbaarde de broncode van Linux, zodat iedereen die daar interesse in heeft, zijn steentje kan bijdragen aan de ontwikkeling. Iedereen mag Linux-software kopiëren, gebruiken, veranderen en verkopen, zolang de diverse ontwikkelaars eervol worden vermeld en eventuele wijzigingen openbaar worden gemaakt.

Linux 1.0 kwam uit in 1994 en Thorvalds geeft sindsdien leiding aan een team dat de voorstellen voor verbetering en uitbreiding van functionaliteiten van Linux keurt en implementeert. Hij woont tegenwoordig in Silicon Valley en werkt in het dagelijks leven voor een startende onderneming genaamd Transmeta.

Het wonderbaarlijke aan deze methode is dat Linux hierdoor een stormachtige ontwikkeling heeft doorgemaakt en inmiddels door vriend en vijand wordt beschouwd als een zeer stabiel, betrouwbaar, snel, schaalbaar en flexibel besturingsprogramma. Bovendien is het gratis te dowloaden van Internet. Voorwaar een geduchte concurrent voor de gevestigde commerciële software.

BEDREIGING

Microsoft heeft die kracht onderkend, getuige een uitgelekt intern bericht van Microsoft-programmeur Villod Valloppillil, dat inmiddels de naam “second Halloween memo” heeft meegekregen en door programmeur Eric Raymond, een uitgesproken voorstander van openbare software, op Internet is gepubliceerd. In tegenstelling tot Microsofts officiële standpunt dat zogenoemde Open Source Software (OSS) voor de Fortune 1.000-bedrijven niet echt interessant is, beschrijft de auteur uitvoerig de voordelen van Linux, ook ten opzichte van Windows NT.

Linux “vertegenwoordigt het beste van de Unix-varianten, waarop men vertrouwt in bedrijfskritische toepassingen en dat – dankzij de open broncode – op de lange termijn geloofwaardiger is dan veel andere concurrerende besturingssystemen”, schreef Valloppillil. Hij voegde eraan toe dat de combinatie van Linux en Netscape Navigatoreenvoudige HTML met illustraties ten minste 30 tot 40 procent sneller weergaf dan Windows NT met Internet Explorer. Als voordelen van Linux boven Windows NT noemde hij de mogelijkheid om de software naar de wensen van de gebruiker in te stellen, beschikbaarheid, betrouwbaarheid, schaalbaarheid, prestatie en compatibiliteit.

Uit een eerste Halloween-memo bleek dat Microsoft eenzelfde strategie ten aanzien van OSS overwoog als ten aanzien van Java: het overnemen van de standaard, vervolgens wijzigingen aanbrengen en dan op grote schaal distribueren, waarbij de wijzigingen ervoor moeten zorgen dat de software alleen optimaal functioneert in samenhang met andere Microsoft-software.

VOORWAARDEN VOOR SUCCES

Het aantal computers waarop Linux momenteel draait wordt wereldwijd geschat op een kleine 8 miljoen. Om werkelijk een geduchte concurrent van Windows en van Mac OS te worden, moet er nog aan verscheidene voorwaarden worden voldaan.

Om commercieel aan te slaan, moet er voldoende service-ondersteuning komen. Veel organisaties zullen ondersteuning via een Usenet prikbord wat mager vinden, en stellen daarom prijs op een commerciële variant. Er zijn inmiddels enkele bedrijven die van Linux een commerciële versie op de markt brengen. Zo’n versie is dus niet gratis, maar wordt wel ondersteund met documentatie, helpdesks en garantiebepalingen. Het bedrijf Red Hat richt zich bijvoorbeeld op de markt voor thuisgebruikers en kleine organisaties, terwijl Caldera zich specialiseert in de zakelijke markt.

Een andere voorwaarde voor succes van Linux is dat het systeem gemakkelijker te bedienen moet zijn dan nu het geval is. Het geven van commando’s aan het systeem is tekst-georiënteerd en in tegenstelling tot Windows en Mac OS niet voorzien van een grafische gebruikersinterface (GUI). Zonder een intuïtieve bediening zal Linux niet op grote schaal tot de desktop kunnen doordringen.

Verder is de beschikbaarheid van applicaties, dus programma’s voor uiteenlopende toepassingen, nog een bottle neck. Bekende sofwarebedrijven rollen de laatste maanden over elkaar heen om hun pakketten in Linux-versies op de markt te brengen. Inmiddels hebben bedrijven als Corel (WordPerfect), Oracle, Sybase, Netscape, IBM en Intel aangekondigd producten voor Linux te zullen ontwikkelen. Toch is dit niet te vergelijken met de voor Windows en Mac OS beschikbare hoeveelheid software.

OPEN BRONCODE

Als geen ander toont Linux de potentie aan van OSS, software waarvan de broncode gratis ter beschikking wordt gesteld om ontwikkelaars uit de hele wereld via Internet te mobiliseren. Ofschoon Linux’ marktaandeel nog klein is, zou de kracht van dit mechanisme de uitvinders van andere besturingssystemen er wel eens toe kunnen dwingen, (delen van) hun broncode ook openbaar te maken.

Op het moment dat een softwarebedrijf dat doet, concurreert het met de ontwikkeling van de commerciële versie voortdurend met de hele software-gemeenschap op Internet. Red Hat en Caldera zullen dan ook heel goed bij de les moeten blijven.

Linux is overigens niet de enige software waarvan de broncode openbaar is. Begin 1998 heeft Netscape de broncode van het Internet-programma Communicator openbaar gemaakt teneinde de concurrentie van Microsoft Internet Explorer beter het hoofd te kunnen bieden.

De opmars van Linux wordt weerspiegeld in de antitrustzaak tegen Microsoft. Volgens sommige waarnemers zou Microsoft de Halloween-memo’s met opzet hebben laten uitlekken, om aannemelijk te maken dat de softwaregigant geen monopolist is. In de rechtszaal voelt Microsoft zich aan alle kanten bedriegd: door Netscape in de browsermarkt, door Linux in de markt voor besturingssystemen en door America Online (AOL) in de markt voor Internet-toegang.

[EINDE]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s